((نگین زنجان روستای ونونان))
 
آخرين مطالب

مسجد جامع زنجان:

مسجد و مدرسه جامع معروف به مسجد سید در قلب بافت تاریخی شهر قرار گرفته است. این مسجد از ظلع غربی با بازار قیصریه و از ضلع شرقی با معیر موصوف به کوچه سیدو از جبهه شمالی با خیابان امام و سبزه میدان در ارتباط است، قبل از احداث خیابان امام کنونی سر درب این مسجد به فضای بازی که در مقابل دارالحکومه به عنوان میدان شهر مطرح بوده، اشراف داشته است و هماکنون ورودی اصلی آن محسوب می شود. ورودی غربی، مجموکعه را با مرکز تجاری قیصریه و ورودی شرقی آن، با بافت مسکونی مرتبط است. مجموعه مسجد و مدرسه سید توسط عبدالله میرزا دارا پسر یازدهم فتحعلی شاه قاجار در هنگام حکمرانی در زنجان در سال ١٢۴٢ هجری قمری احداث گردیده است، بر اساس مدارک و اسناد سال مزبور مربوط به اختتام آن است.

و هیچگونه افزایش مجموعه و الحاقات در دوره های بعدی مشاهده نمی گردد. مجموعه تاریخی مسجد و مدرسه سید یکی از بناهای ارزشمند داخل شهری است، این مسجد بر اساس پلان مساجد چهار ایوانی ساخته شده است، طبق معمول، ایوان ورودی مقابل شاه نشین گنتبد دار قرار داده شده است. مساجد با سبک چهار ایوانی در پی تحولات مهمی که در طرح مساجد ایران پایه گذاری گردیده با الهام از معماری دوران پارتی (کاخ هتره) پدیدار گشته و به اعتباری مسجد جامع زواره و به قولی دیگر مسجد جامع اصفهان از نخستین مساجدی است که به این سبک ساخته شده اند. این سبک علاوه بر اینکه درطرح مدارس علمیه و کاروانسراها معمول گردیده با نوردیدن مرزهایایران، در کشورهای اسلامی اهل سنت و جماعت مورد استقبال واقع شده، به طوری که در مساجد مزبورهر یک از ایوانهای چهار گانه به یکی ازمذاهب اربعه، جهت مذاکره و تعلیم و تعلم علوم دینی مربوط به خود اختصاص یافته است. آنچه که در صحن مسجد بیشتر از همه خود نمایی می کند ایوانهای چهار گانه است که در چهار ضلع آن به قرینه جای گرفته اند. ایواتن جنوبی در حد فاصل شبستان گنبد دار و صحن قرار گرفته و شبستانهای زنانه و مردانه را به طور قرینه تقسیم می تنماید و با عنایت به فلسفه وجودی ایوان که نقش ایجاد تعادلی هوای داخل و خارج شبستانها را دارد، ورودی فضای مزبور در آن قرار گرفته است. ایوان جنوبی، همانند سه ایوان دیگر در دو طبقه اجرا شده که طبقه دوم به منظور خنثی نمودن رانش طاق ایوان در حل مسائل استاتیکی (نیارش) لازم الاجرا بوده است. گردش طاق نماها در سطوح جانبی ایوان ماهرانه طراحی شده و سایه روشن(کنتراست) فضا با پیش و پس روی اندانهای آن تأمین گردیده است. ایوان جنوبی دارای ۶٠/٧ متر و عرض ٣٠/۶ متر عمق و باهره چینی ١١ متر ارتفاع دارد. سطوح کلی این ایوان با استفاده از کاشی های ختایی تزئین گردیده، در داخل طاق نماها کلمات الله، محمد (ص)، علی (ع)، به خطکوفی معلق به رنگ مشکی بازمینه نارنجی است و بالای آن را کتیبه طویلی به خط ثلث خفی زینت داده است، متن کتیبه خطبه ای است که با نام فتحعلیشاه قاجار آغاز شده و با نام بانی آن عبدالله میرزا دارا ختم می گردد. از نوار فوقانی کتیبه تسمه کشی های تزئینی سقف آغاز شده و به نوبه خود به قسمتی از شمسه ختم می گردد، اضلاع شرقی و غربی در این ایوان مزین به نقشهای لچک و ترنج است و بر طبق معمول بناهای ئوران قاجار رنگهای زرد و مشکی بر سایررنگها غلبه دارد. پخی ایوان در نما با تکراری از کاشی با نقش هندسی پوشانیده شده. فیلپوش ایوان و سطوح جانبی با نقوش اسلیمی و تکرار موتیفهای ترنجی زینت داده شده است، آنچه که بیشتر از همه خود نمایی می کند، نقش سمبلیک درخت زندگی در دو طرف ایوان است، که این نقش یکی از موتیفهای شناخته شده در هنر ایرانی است. صحن این مسجد همانند سایر مسجدها چهار ایوانی به شکل مربع مستطیل بوده و دارای ۴٨ متر طول و ٣۶ متر عرض می باشد. بر اساس مدارک متقن در وسط این صحن یک واحد حوض بوده و گرداگرد آن را به استثنای جلوی حجرات و شبستانها، باغچه های پر گل وگیاه پوشانیده شده بود . حدودا در سال ١٣۴٠متولیان مسجد برای جلوگیری ازگسترش رطوبت حاصله از درختان و باغچه به محدثات، که این فکر و تصمیم به دلایل عدیده اشتباه بوده است نسبت به برچیدن فضای سبز مسجد اقدام نموده اند سپس متولی مسجد مجددا در سال ١٣۶٨ باغچه ها را به صورت محدود احیا کرده است. در سمت شرقی و غربی این صحن به طور قرینه ١۶ واحد و در جبهه شمالی ۶ واحد حجره جهت طلاب علوم دینی قرار گرفته، حد فاصل حجرات، عرض پایه ها ٩٢ سانتی متر قابل اندازه گیری است. این فضاها از دو قسمت ایوان و حجره تشکیل یافته عرض ایوان ۴٠/٣ متر و عمق آنها در حجرات سمت شرقی و غربی صحن ۶۵/١ و در حجرات شمالی ٨٠/١ متر اندازه گیری می گردد، در پشت ایوان فضای حجره قرار گرفته و هر کدام از آنها دارای ۴٠/٣ متر عرض و ۵٠/۴ متر طول دارد. سقف این فضاها بسیار زیبا و با استفاده از قوسهای جناغی اجراء گردیده، روش کار بدین ترتیب است که در طول ۵٠/۴ متر سه واحد تویزه جناغی از ارتفاع ۵/٢ متری از رقوم کف اجراءشدهوحد فاصل تویزه ها با عنصر طاق پر شده است. در راستای طاق و تویزه ها در جان جرزهای طرفین حجره ٨ ردیف رفچه در دو طبقه ساخته شده و در هر حجره جمعا دارای ١۶ واحدرفچه است. نور این فضاها از دو پنجره موجود در طرفین در ورودی تأمینی می شده، پنجره های موصوف در اوایل پهلوی به دلایل نامعلومی با ستفاده از مصالح بنایی کور و بعدا در جریان مرمت مسجد باز شده است. من حیث المجموع با توجه به سایه روشن (کنتراست) داخل حجرات، تناسبات محسوس در عناصر و اندامهای بنا، فضای لازم را جهت تعلیم و تعلم علوم دینی القاء می نماید. سقف ایوان کلیه حجرات با استفاده ار مقرنس کاری گچ تزئین گردیده که در بعضی از حجرات فرو ریخته است. فیلپوشکلیه حجرات با کاشی های ختایی به سبک کار دوران قاجار و منقوش به نقوش اسلیمی و گل و بوته در تنوع خاص تزئین گردیده دو رنگ زرد و مشکی بر سایررنگها غلبه دارد. طبق معمول مسجد و مدرسه چهار ایوانی، شبستان این مسجد در جبهه چنوبی صحن شامل سه واحد است، شبستان زنانه، شبستان مردانه در طرفین و شبستان گنبد دار در وسط و پشت ایوان قرار دارد. شبستانهای زنانه و مردانه به طور قرینه هر کدام ازچهارردیف ستون تشکیل گردیده و بدینترتیب ٢٠ چشمه عرقچین بر گرده ٣۶ تویزه قرار گرفته و قوس تویزه ها از نوع قوس خوزی (رومی) است. در وسط هر شبستان با خالی نمودن قسمتی از جرز جبهه جنوبی یک واحد محراب جای گرفته، تزئین این عناصر را کاشیهای سبک قاجار دررنگهای زرد، سیاه و سفید، منقوش به نقش معقل تشکیل داده است. شبستان گنبد دار، فضایی است به عرض ٩٠/٧ و طول ۵٠/٨ متر و بلا واسطه درپشت ایوان جنوبی کقرار گرفته و از جهت غربی و شرقی با شبستانهای طرفین و از جبهه شمالی با ایوان جنوبی در ارتباط است، بر فراز این شبستان گنبد عظیمی بر جرزهایسنگین به ضخامت ٣٠/٢ متر استوار گردیده، گنبد مسجد از دو نوع دو جداره بوده پا طاق هر دو جداره از ارتفاع ۵٠/١٠ متری از رقوم کف آغاز شده و در رقوم ٧٠/١١ متری پاطاق دو گنبد از یکدیگر مجزا می شوند. خیز جدارنخستین از رقوم پا طاق ٨٠/٣ متر با قوس نوع پنج او هفت کند، اجراء شده است. و ارتفاع گنبد اصلی (جدار بیرونی) از رقوم پا طاق ١٠ متر قابل اندازه گیری است، به عبارت دیگر ارتفاع گنبد این مسجد ۵٠/٢٠ متر از رقوم کف فعلی و قطر آن حداکثر ٧٠/١٢ متر می باشد. در جهت حل مسایل استاتیکی (نیارش) و هموژه نمودن بنا و خنثی شدن لنگرهای خمشی و نیروهای برشی تاشی از زمین لرزه، حدفاصل دو جدار با استفاده از عنصر چوب کلاف کشی شه است. گنبد مسجد جامع زنجان از معدود گنبدهایی است که این اندام بدون گوشواره و ترمپه بر روی جرزهای چهارگانه نشسته و در نتیجه تغییر پلان مربع به دایره در ضخامت تکیه گاه و جان گنبد مستهلک شده است. گنبد مسجد جامع زنجان با کاشی های فیروزه ای پوشانیده شده و درگریو آن سوره مبارکه الدهر به خط ثلث دیدگان را نوازش می دهد و سپس در رقوم بالایی کتیبه تزئینات آن را لوزی های پیوسته و ترنجهای به سبک معقل با استفاده از کاشی های به رنگ زرد، مشکی ، آبی تشکیل داده است. درانتهای فوقانی بنا علامتی ازبرنز به شکل گوی که مخروط نازکی بر آن سوار شده پایان گنبد ر ا اعلام می نماید. قابل ذکر است آب انبار و وضو خانه زمستانی مسجد که در سمت چپ هشتی و در اصلی قرار دارد با به کار افتادن شبکه آبرسانی شهری در اواسط دوران پهلوی از حز انتفاع ساقط و از عناصر کاربردی مسجد حذف شده است. مسجد مدرسه سید ( مسجد جامع زنجان) همانند بقیه بناهای دوران قاجار از نظر مسایل استاتیکی (نیارش) بسیار ضعیف و شکننده است و عدم رسیدگی و رها شدن حفاظت فیزیکی در این بنا مزید بر علت گردیده لاجرم پدیده های مزبور موجودیت این بنا را در خطر جدی قرار داده بود. با عنایت به ارزش، اهمیت و اعتبار این مسجد از نظرمذهبی، سیاسی و موقعیت اجتماعی در سطح استان بررسی جامع در رابطه با حفاظت فیزیکی آن لازم و ضروری می نمود، به همین جهت سازمان میراث فرهنگی استان زنجان بر اساس مسئولیتهای محوله تعمیراتی و حفاظتی آن را به صورت مقطعی تهیه و به اجرای آن همت گماشته است.

[ ] [ ] [ مدیر ]
.: Weblog Themes By Iran Skin :.

درباره وبلاگ

با سلام اینجانب علی اصغر انصاری دانشجوی رشته کامپیوتر مقطع کاردانی,هدف از ایجاد این وبلاگ در اختیار گذاشتن اطلاعاته فرهنگی اجتماعی,ورزشی,اخبار و..... راجع به دهکده ی زیبای ونونان می باشد امیدوارم با نظرات انتقادات وپیشنهادات سازنده خود ما را در بروز رسانی بهتر این وبلاگ یاری فرمایید.متولد کرج ولی عاشق نگین زنجان دهکده ی ونونان هستم.
صفحات اختصاصی
آرشيو مطالب
امکانات وب